Hoàng liên gai với 6 bài thuốc điều trị bệnh về gan, kiết lỵ, đau mắt, kích thích tiêu hoá,…cực hiệu nghiệm

Hoàng liên gai là cây dược liệu thường được chủ trì điều trị các bệnh về gan. Nhưng ít ai biết, dược liệu này còn hỗ trợ điều trị nhiều loại bệnh khác như tiêu chảy, kiết lỵ, đau mắt đỏ, đau răng, kích thích tiêu hoá,…Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên gọi khác: Hoàng mộc, Hoàng mù, Nghêu hoa

Tên khoa học: Berberis Wallichiana DC

Họ: Hoàng liên gai – Berberidaceae

Mô tả cây Hoàng liên gai

1. Đặc điểm sinh thái

Hoàng liên gai thường mọc thành các bụi, có thể cao đến 2 – 3 mét. Thân vỏ có màu vàng xám nhạt, có nhiều cành nhỏ vườn dài. Thân thường phân thành nhiều đốt, mỗi đốt dưới thường có một chùm 3 – 4 lá, dưới mỗi chùm lá có gai ba nhánh.

Hoàng liên gai
Hoàng liên gai

Lá cây mọc thành nhiều chùm, có các răng cưa nhỏ, mỗi chùm 3 – 4 lá, có thể đến 8 lá mỗi chùm. Mặt trên lá có màu xanh nhạt, mặt dưới màu trắng. Cuống lá ngắn khoảng 0.5 – 1 cm. Phiến lá cứng, dài khoảng 16 – 17 cm, rộng khoảng 4 – 6 cm, hình mác, mép lá to, có răng cưa.

Hoa hoàng liên gai có màu vàng. Quả mọng hình bầu dục hoặc hình trái xoan, dài khoảng 1 cm, phát triển trên cuống quả dài 30 – 35 mm. Khi chín quả có màu tím đen, bên trong có chứa khoảng 3 – 4 hạt nhỏ. Hạt màu đen dài 5 – 6 mm, rộng khoảng 2 – 3 mm. Quả Hoàng liên gai thường ra vào tháng 5 – 6.

2. Phân bố

Hoàng liên gai phù hợp với điều kiện khí hậu lạnh nên thường phân bố nhiều ở các tỉnh miền núi Trung Quốc.

Tại Việt Nam, dược liệu được tìm thấy ở Sapa – Lào Cai tại các khu vực như Ô Quý Hồ, núi Hàm Rồng, xã Trung Lèng Hồ, Bát Xát.

3. Bộ phận dùng, thu hái – sơ chế

Thân, rễ cây là 2 bộ phận thường được sử dụng để làm dược liệu.

Hoàng liên gai có thể thu hái quanh năm. Khi thu hái đào cả rễ và thân cây mang về rửa sạch đất cát, cắt ngắn, thái mỏng phơi hoặc sấy khô, bảo quản dùng dần.

4. Bảo quản dược liệu

Dược liệu sau khi được sơ chế cần bảo quản ở nơi cao ráo, thoáng mát, tránh ẩm.

5. Thành phần hóa học

Trong rễ và thân Hoàng liên gai có chứa 3% Berberin.

Rễ dược liệu có chứa Berberin, Umbellantin, Oxyacanthin.

Vị thuốc Hoàng liên gai

1. Tính vị, quy kinh

  • Hoàng liên gai tính hàn, vị đắng.
  • Dược liệu quy vào kinh Vị, Tâm, Tỳ.

3. Tác dụng dược lý

– Theo y học hiện đại:

Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu của y học hiện đại chỉ ra những lợi ích chữa bệnh từ cây hoàng liên gai. Cụ thể:

  • Tác dụng kháng khuẩn: Berberine và một số thành phần khác của Hoàng liên gai có thể ức chế các loại vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus và Neisseria meningitidis. Tuy nhiên, tác dụng của dược liệu được cho là mạnh nhất đối với vi khuẩn gây bệnh lỵ là Shigella dysenteriae và S. flexneri.
  • Tác dụng kháng Virus: Dược liệu có tác dụng ức chế hoạt động đối với nhiều loại virus gây cúm và virus virus Newcastle (thí nghiệm trên phôi gà).
  • Tác dụng chống viêm: Hoạt chất Berberine trong Hoàng liên gai có thể làm gia tăng khả năng chống viêm của cơ thể. Ngoài ra, Ethanol được chiết xuất từ dược liệu có tác dụng kháng viêm tại chỗ, hiệu quả tương tự như thuốc Butazolidin nên được ứng dụng trong bào chế thuốc.
  • Tác dụng hạ áp: Chích hoặc uống dịch Berberine có tác dụng hạ huyết áp (thí nghiệm trên mèo, chó và thỏ). Tuy nhiên, ở liều lượng bình thường hiệu quả hạ huyết áp không kéo dài, liều lặp lại cho kết quả không cao. Ngoài ra, khi huyết áp giảm có thể kéo theo chứng tăng giãn mạch, gia tăng đồng bộ ở thận, lá lách và tay chân.
  • Tác dụng đối với hệ mật: Berberine có trong Hoàng mộc có tác dụng lợi mật và có thể làm giảm độ dính của mật. Vì thế, Berberine có hiệu quả cao đối với bệnh nhân viêm mật mạn tính.
Tác dụng của hoàng liên gai
Hoàng liên gai có nhiều công dụng trị bệnh hiệu quả
  • Tác dụng đối với hệ thống nội tiết: Berberine trong Hoàng mù có tác dụng kháng Adrenaline (hormone giao cảm được sản xuất khi cơ thể có các phản ứng như sợ hãi, thích thú, tức giận hoặc bất cứ thứ gì có thể khiến tim đập nhanh và phản ứng chống lại nguy hiểm). Ngoài ra, Hoàng mộc cũng được cho là có thể dung hoà sự rối loạn của Adrenaline và các hoạt chất liên quan.
  • Tác dụng đối với hệ thần kinh trung ương: Hoàng liên có tác dụng kích thích vỏ não với liều lượng nhỏ. Tuy nhiên, nếu sử dụng với liều cao có thể ức chế hoạt động của vỏ não nên cần chú ý đến liều lượng.
  • Tác dụng ngăn ngừa ho gà: Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy dược liệu có thể ức chế sự phát triển của các loại vi khuẩn gây ho gà khác nhau. Tác dụng cao nhất của dược liệu là đối với vi khuẩn Hemophilus pertussis. Nhưng dược liệu cũng có tác dụng với Chloramphenicol và Streptomycine. Tuy nhiên, trong một số nghiên cứu trên heo của Hà Lan thì không nhận thấy tác dụng giảm tỷ lệ tử vong.

– Theo y học cổ truyền:

Hoàng liên gai có tác dụng điều trị một số bệnh lý như: kiết lỵ, đau mắt, ăn uống khó tiêu, rối loạn tiêu hoá.

Khi ngâm rượu, dược liệu có thể cải thiện các triệu chứng cao huyết áp như: chóng mặt, hoa mắt, đau đầu, đau răng,…

4. Cách dùng – Liều lượng

Dược liệu có thể dùng dưới dạng thuốc sắc hoặc tán bột, có thể dùng độc vị hoặc kết hợp với các vị thuốc khác đều được.

Ngoài ra, Hoàng liên gai còn được sử dụng để làm nguyên liệu trích xuất Becberin.

Liều dùng khuyến cáo: 2 – 12 g mỗi lần. Khi dùng có thể tẩm gừng hoặc nước Ngô thù du để làm giảm tính hàn của dược liệu.

Bài thuốc sử dụng Hoàng liên gai

1. Chữa kiết lỵ

Bài thuốc chữa kiết lỵ từ hoàng liên khá đơn giản, có thể áp dụng theo 3 cách dưới đây:

– Bài thuốc thứ nhất:

Sử dụng Hoàng liên gai 4 g sắc cùng 150 ml nước, dùng uống trong ngày. Có thể gia thêm đường để cải thiện hương vị khi dùng.

Hoàng liên gai chữa kiết lỵ
Hoàng liên gai thường được chủ trị tỏng các bài thuốc điều trị kiết lỵ

– Bài thuốc thứ hai:

Sử dụng Hoàng mù tán nhỏ 12 g. Mỗi lần dùng uống 2 g, 2 lần mỗi ngày cho đến khi hết thuốc. Có thể phối thêm Mộc hương làm thành bột thuốc hoặc Bạch đầu ông, Hoàng bá sắc thành thuốc dùng uống.

– Bài thuốc thứ ba:

Dùng Hoàng mộc, hạt Cau, hạt Dưa hấu, Nha đảm tử, Đại hoàng, mỗi vị đều 20 g. Mang dược liệu tán thành bột mịn, dùng uống với nước. Mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 10 g.

2. Trị sốt cao, mê sảng, phát ban 

Hoàng liên có tính hàn, thích hợp dùng để trị sốt. Dùng Hoàng mù, Chi tử, Đại hoàng, mỗi vị đều 8 g, sắc thành thuốc, dùng uống.

3. Điều trị đau mắt đỏ, mắt sưng, sợ chói, viêm màng tiếp hợp mắt, chảy nước mắt

Dùng Hoàng liên gai, Hoa cúc, Dành dành, mỗi vị đều 8 g, phối với Xuyên khung, Bạc hà, mỗi vị đều 4 g, sắc thành thuốc dùng xông hơi vào mắt và dùng uống khi còn ấm. Mỗi ngày thực hiện 3 lần.

Ngoài ra, có thể dùng dịch chiết Hoàng liên gai 5 – 30% nhỏ vào mắt để cải thiện các triệu chứng.

4. Trị chứng đau răng

Bài thuốc trị đau răng từ hoàng liên gai có thể dùng cho cả trẻ em được thực hiện như sau:

Dùng Hoàng liên gai 10 g ngâm cùng 100 ml rượu trắng trong 7 – 10 ngày liên tục. Dùng rượu này chấm vào khu vực răng đau. Ngoài ra có thể dùng ngậm để cải thiện tình trạng đau nhức răng.

5. Kích thích hệ thống tiêu hóa, cải thiện tình trạng tiêu hóa

Để kích thích hệ thống tiêu hoá, sử dụng Hoàng liên gai, tán bột 0.5 g, Đại hoàng tán bột 1 g, Quế chi dạng bột 0.75 g. Trộn đều các vị thuốc, chia thành 3 phần bằng nhau, dùng uống trong ngày. Sử dụng liên tục trong 5 – 7 ngày.

Hoàng liên gai kích thích hệ thống tiêu hoá
Hoàng liên gai kích thích hệ thống tiêu hoá hoạt động hiệu quả hơn

6. Điều trị viêm miệng, tưa lưỡi, lở môi, sưng lưỡi ở trẻ em

Sử dụng hoàng liên gai mài hoặc sắc với mật ong dùng bôi hoặc bôi vào khu vực sưng đau, tổn thương. Kiên trì áp dụng bài thuốc trong 2 tuần.

Lưu ý khi sử dụng Hoàng liên gai

Một số dược liệu thuộc họ hàng liên có thể sử dụng thay thế cho nhau trong một số bài thuốc bởi chúng chứa những thành phần dược lý khá giống nhau, cụ thể:

  • Hoàng liên ô rô: có thể dùng thay Hoàng liên gai, Hoàng bá.
  • Thổ Hoàng liên: có tác dụng tương tự những yếu hơn.

Ngoài ra, khi áp dụng các bài thuốc từ hoàng liên gai chữa bệnh, nên tham khảo về liều lượng cũng như cách dùng từ các bác sĩ chuyên khoa đông y để tránh tình trạng lạm dụng thuốc, gây ảnh hưởng đến sức khoẻ.

Trên đây là một số thông tin cũng bài thuốc từ Hoàng liên gai. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Metaherb sẽ phản hồi một cách sớm nhất.

Xem thêm: Bồ Công Anh và các bài thuốc trị bệnh hiệu quả

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Hỗ trợ
Bạn cần tư vấn?