Hoàng đằng và 10 bài thuốc điều trị bệnh kiết lỵ, đau mắt, viêm tai, viêm kẽ chân,…dễ áp dụng

Nếu nhắc đến những loại thảo dược giúp điều trị hiệu quả chứng tiêu chảy, kiết lỵ trong Đông y không thể không nhắc đến hoàng đằng. Đây là loài cây dây leo được phân bố rộng khắp, rất dễ kiếm và có thể áp dụng các bài thuốc từ dược liệu này tại nhà. Cùng tìm hiểu chi tiết trong các bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên gọi khác: Vàng đắng, dây vàng, nam hoàng liên…

Tên khoa học: Fibraurea tinctoria Lour

Họ: Tiết dê (Menispermaceae)

Mô tả cây dược liệu Hoàng đằng

1. Đặc điểm thực vật

Hoàng đằng là loài thực vật thân thảo, dây leo. Phần thân cây khá cứng và có hình trụ, đường kính khoảng 5 – 10cm. Lá cây thuôn dài, mọc so le nhau, phiến lấ có hình bầu dục với phần đầu nhọn và phần gốc là tròn hoặc cắt ngang. Mỗi lá sẽ có 3 gân chính rõ, phần cuống dài, hơi gần ở trong phiến, hai đầu thường phình lên. Rễ cây có màu vàng, nhiều rễ con mọc tua tủa.

Hoàng đằng
Hoàng đằng

Hoa hoàng đằng mọc đơn lẻ, có màu vàng lục, mọc thành từng chùy dài ở kẽ lá đã rụng, dài khoảng từ 30 – 40cm và phân nhánh 2 lần. Lá đài của hoa hình tam giác, hoa cái có 3 lá noãn, hoa đực có 6 nhị, phần chỉ nhị hẹp và dài hơn bao phấn. Mùa hoa ở vào khoảng từ tháng 5 – 7. Quả hạch có hình trái xoan, khi chín sẽ có màu vàng.

2. Bộ phận dùng

Phần thân già và rễ của cây được sử dụng để làm vị thuốc.

3. Phân bố

Dược liệu có nguồn gốc ở Malaysia và các quốc gia Đông Dương. Cây phát triển tốt ở những vùng có đất ẩm ướt. Riêng tại Việt Nam, loại thực vậy này được tìm thấy tương đối nhiều ở Nghệ An, các tỉnh Tây Nguyên và một số tỉnh vùng Trung du miền núi phía Bắc.

4. Thu hái và sơ chế

Dược liệu thường được thu hái vào khoảng tháng 8, tháng 9 hằng năm. Phần thân già và rễ sau khi lấy về sẽ đem cạo sạch lớp bần bao phủ phía bên ngoài vỏ. Sau đó tiến hành chặt thành từng đoạn rồi đem đi phơi hoặc sấy khô và bảo quản dùng dần.

5. Bảo quản

Dược liệu sau khi đã được sơ chế khô cần để trong túi kín và bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát.

6. Thành phần hóa học

Sau đây là một số thành phần được ghi nhận có trong dược liệu hoàng đằng:

  • izoquinolein
  • berberin
  • jatrorrhizin
  • palmatin
  • columbamin
Thành phần của hoàng đằng
Hoàng đằng chứa nhiều thành phần, trong đó có berberin được ứng dụng trong chiết xuất và bào chế thuốc trị kiết lỵ

Vị thuốc hoàng đằng

1. Tính vị, quy kinh

Đa phần các tài liệu y học cổ truyền ghi nhận dược liệu có vị đắng và tính hàn.

Dược liệu được quy vào các kinh Can, Phế, Tỳ

3. Tác dụng dược lý

Theo y học cổ truyền:

  • Công dụng: Thanh nhiệt, tiêu viêm và sát trùng.
  • Chủ trị: Chữa đau mắt, viêm ruột, tiêu chảy, sốt rét, lỵ, lở ngứa ngoài da, viêm tai, dùng làm thuốc bổ.

Theo y học hiện đại:

Đa phần tác dụng dược lý của dược liệu hoàng đằng đều có được do hàm lượng hoạt chất Berberin dồi dào trong nó. Nhờ thế mà tác dụng dược lý của dược liệu này khá bao quát:

  • Hoàng đằng giúp tăng độ đàn hồi cho mạch máu, ngăn ngừa sự hình thành của các mảng xơ vữa, đồng thời ngăn chặn cũng như ức chế sự phát triển của các phản ứng viêm.
  • Làm giảm chất béo triglyceride tích trữ tại gan, đồng thời làm giảm hàm lượng cholesterol xấu có trong máu.
  • Bảo vệ sức khỏe tim mạch, giúp làm tăng khả năng giãn nở và co bóp của tim. Ngoài ra, dược liệu còn hỗ trợ duy trì hoạt động của thần kinh giao cảm tại tim.
  • Ức chế vi khuẩn, giúp điều trị chứng tiêu chảy hay viêm kết mạc do nhiễm khuẩn.

Hiện nay, một số dược chất có trong hoàng đằng còn được ứng dụng để sản xuất các loại viên uống cũng như thực phẩm chức năng nhằm hỗ trợ điều trị các bệnh lý về tim mạch.

Ngoài ra, thành phần palmatin cũng mang lại nhiều tác dụng khác như ức chế vi khuẩn đường ruột. Tuy nhiên tác dụng của nó yếu hơn các loại kháng sinh thông dụng hiện nay. Đồng thời, hoạt chất này cũng có khả năng chống nấm, nhất là các loại nấm gây viêm nhiễm âm đạo và chống rối loạn nhịp tim, đồng thời hạ huyết áp ở những người huyết áp cao.

Công dụng trị bệnh của hoàng đằng
Hoàng đằng có nhiều công dụng điều trị bệnh

4. Cách dùng – liều lượng

Tùy thuộc vào mục đích sử dụng và từng bài thuốc mà có thể dùng dược liệu với nhiều cách khác nhau. Ví dụ như sắc lấy nước uống, tán thành bột mịn, làm viên hoàn hay sử dụng ngoài da.

Liều lượng tham khảo dùng cho một ngày từ 6 – 12g. Tuy nhiên, có thể linh hoạt thay đổi khi kết hợp với những vị thuốc khác hay tùy theo từng bài thuốc.

Các bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu hoàng đằng

Có thể tham khảo một số bài thuốc sử dụng dược liệu hoàng đằng sau đây:

1. Trị viêm ruột kiết lỵ

Đây là bài thuốc thường được sử dụng nhiều nhất trong ứng dụng của dược liệu. Hoạt chất berberin dồi dào có trong hoàng đằng giúp điều trị chứng bệnh này một cách hiệu quả.

  • Chuẩn bị: 14g hoàng đằng, 20g lá mô và 20g cỏ sữa lá lớn.
  • Thực hiện: Các vị thuốc cho hết vào ấm sắc chung với 1 thăng nước trong 20 phút. Dùng khi thuốc còn ấm với liều lượng 1 thang/ngày.

2. Trị đau mắt đỏ có màng

Cách chữa đau mắt đỏ bằng hoàng đằng rất đơn giản, người bệnh có thể tự áp dụng tại nhà như sau:

  • Chuẩn bị: 4g hoàng đằng và 2g phèn chua.
  • Thực hiện: Các vị thuốc trên đem tán nhỏ rồi chưng cách thủy với nước. Sau đó gạn lấy nước trong và dùng để nhỏ mắt mỗi ngày 2 lần.
Trị đau mắt đỏ bằng hoàng đằng
Sử dụng bài thuốc từ hoàng đằng giúp tình trạng đau mắt thuyên giảm

3. Trị viêm tai có mủ

Hoàng đằng có thể giúp điều trị viêm tai dẫn đến mưng mủ hiệu quả dưới dạng bột thuốc. Đây là bài thuốc an toàn, giúp ngăn ngừa mưng mủ hiệu quả.

  • Chuẩn bị: 20g hoàng đằng và 10g phù phỉ.
  • Thực hiện: Các vị thuốc đem tán thành bột mịn và trộn cho thật đều. Hằng ngày tiến hành làm sạch mủ tai và thổi bột thuốc vào 2 – 3 lần/ngày.

4. Trị viêm đường tiết niệu, viêm phế quản, viêm gan virus, viêm tai trong…

Hoàng đằng có tác dụng ngừa sưng, tiêu viêm hiệu quả nên thường được chỉ trị trong các trường hợp sưng viêm trên cơ thể. Cách áp dụng như sau:

  • Chuẩn bị: 10g hoàng đằng, 10g mộc thông, 10g huyết dụ
  • Thực hiện: Cho hết các vị thuốc vào ấm sắc cùng với 1 lít nước đến khi còn 300ml. Chia đều làm 3 lần uống khi thuốc còn ấm, dùng với liều lượng đúng 1 thang/ngày.

5. Trị vàng da do bệnh gan

Một trong những biểu hiện của bệnh gan dễ thấy nhất đó là vàng da. Để cải thiện tình trạng này, áp dụng bài thuốc sau:

  • Chuẩn bị: 25g hoàng đằng và 25g cây xạ vàng.
  • Thực hiện: Các vị thuốc đem cho vào ấm sắc lấy nước uống như nước lọc hằng ngày. Sử dụng với liều lượng 1 thang/ngày.

6. Trị kiết lỵ, tiêu chảy

Với thành phần berberin dồi dào, hoàng đằng là một trong những dược liệu điều trị kiết lỵ hiệu quả nhất:

  • Chuẩn bị: Phần rễ hoàng đằng với lượng tùy ý.
  • Thực hiện: Đem tán dược liệu thành bột mịn. Có thể hoàn thành dạng viên cho dễ dùng. Mỗi ngày sử dụng khoảng 10g và uống chung với nước sôi ấm.

7. Bài thuốc điều trị tiêu chảy, kiết lỵ kèm theo sốt rét

Khi tiêu chảy, kiết lỵ kèm theo cả sốt rét, nên sắc thuốc từ hoàng đằng uống để giúp cơ thể hấp thụ tốt hơn:

  • Chuẩn bị: 10 – 15g hoàng đằng.
  • Thực hiện: Cho dược liệu vào ấm sắc cùng với khoảng 600ml nước trên lửa nhỏ. Lượng nước còn khoảng 200ml là đạt. Chia làm 2 lần uống khi còn ấm, chỉ dùng 1 thang/ngày.

8. Bài thuốc chữa kẽ chân viêm lở chảy nước

Để khắc phục tình trạng viêm kẽ chân, người bệnh áp dụng bài thuốc ngâm như sau:

  • Chuẩn bị: 15g hoàng đằng và 10g kha tử.
  • Thực hiện: Các vị thuốc trên đem giã nhỏ rồi cho vào ấm sắc lấy nước đặc. Sử dụng nước này để ngâm chân với tần suất 1 – 2 lần/ngày.
Chữa bệnh từ hoàng đằng
Hoàng đằng điều trị viêm kẽ chân, lở loét

9. Bài thuốc chữa đau mắt sưng đỏ kèm chảy nước mắt

Hoàng đằng giúp giảm nhanh tình trạng đau mắt đỏ, chảy nước mắt. Người bệnh nên kiên trì áp dụng mỗi ngày trong khoảng 3 – 5 ngày.

  • Chuẩn bị: 8g hoàng đằng, 9g mật mông, 4g cúc hoa, 4g kinh giới, 4g long đởm thảo, 4g phòng phong, 4g bạch chỉ, 2g cam thảo.
  • Thực hiện: Tất cả vị thuốc trên cho vào ấm sắc lấy nước uống trong ngày. Dùng với liều lượng 1 thang/ngày, duy trì đều đặn.

10. Bài thuốc trị nổi mụn nhiều do nóng trong người ở trẻ em

Hoàng đằng có tính hàn nên thích hợp ứng dụng trong các bài thuốc giảm nhiệt. Đặc biệt, nhờ không chứa độc tố, bài thuốc này hoàn toàn an toàn đối với trẻ nhỏ.

  • Chuẩn bị: 1 ít hoàng đằng.
  • Thực hiện: Dùng dược liệu nấu lấy nước và tắm cho trẻ từ 1 – 2 lần/ngày. Cần duy trì đều đặn đến khi các triệu chứng khỏi hẳn.

Kiêng kỵ, lưu ý khi sử dụng hoàng đằng

Hoàng đằng mặc dù có tác dụng trị bệnh rất tốt nhưng nếu sử dụng không đúng trường hợp sẽ rất dễ phát sinh rủi ro. Người bệnh cần chú ý đến các vấn đề sau:

  • Tuyệt đối không dùng dược liệu này cho những người mắc các bệnh do hàn hay có huyết hàn.
  • Cần cẩn trọng khi dùng dược liệu chế thành thuốc nhỏ mắt điều trị viêm kết mạc. Bởi thực hiện bài thuốc này ở nhà sẽ không đảm bảo vô khuẩn và rất dễ gây ra tình trạng bội nhiễm.

Mặc dù có nhiều công dụng điều trị bệnh hiệu quả, nhưng người bệnh cũng không nên quá lạm dụng các bài thuốc từ hoàng đằng mà vẫn cần phải tuân thủ theo chỉ định dùng thuốc chữa bệnh từ bác sĩ. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ sẽ phản hồi một cách sớm nhất.

Xem thêm: 8 bài thuốc từ ô dược chữa đau dạ dày, đau bụng kinh,…từ ô dược hiệu quả đáng kinh ngạc

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Hỗ trợ
Bạn cần tư vấn?