Cốt toái bổ và 8 bài thuốc trị bệnh phong thấp, đau nhức xương khớp, thấp khớp, tụ máu, bong gân,…

Cốt toái bổ được biết đến như một vị thuốc quý, tốt cho sức khỏe và điều trị nhiều bệnh. Dưới đây là những thông tin hữu ích về loại dược liệu này và cách sử dụng chúng trong các bài thuốc dân gian cụ thể.

Có thể bạn quan tâm

Mô tả chung về cốt toái bổ

  • Tên gọi khác: Co tặng tó, hộc quyết, cây thu mùn, tổ rồng.
  • Tên khoa học: Drynaria fortunei (Kze) J.Sm.
  • Họ: Ráng (Polypodiaceae)

Đặc điểm nhận dạng

Cốt toái bổ là loại cây cao 20–40cm, sống lâu năm trên các hốc đá, mọc trên những đám rêu hoặc ở thân cây lớn như cây đa, cây si,… Chúng có thân rễ mọc bò, nạc, dày và dẹt, phủ đầy lông dạng vảy màu nâu, vảy có hình ngọn giáo hẹp.

Cốt toái bổ là cây thuốc dân gian quen thuộc
Cốt toái bổ là cây thuốc dân gian quen thuộc

Lá của cốt toái bổ có hai loại gồm: lá không sinh sản che kín thân rễ có tác dụng hứng mùn, hình tim khum, không cuống, màu nâu, mặt dưới có lông, gân lá lồi và lá sinh sản có cuống dài 4–7cm, phiến lá dài màu lục sẫm. Túi bào tử hình tròn, xếp thành hàng đều đặn giữa các gân bên, không có áo túi. Bào tử hình trái xoan, màu vàng nhạt. Mùa sinh sản của cây từ tháng 5–8.

Phân bố, bộ phận sử dụng, thu hái, sơ chế

Ở Việt Nam, cốt toái bổ phân bố ở một số tỉnh giáp biên giới Trung Quốc.

Thông thường dùng thân rễ phơi hay sấy khô của cây cốt toái bổ để làm thuốc. Chọn thân rễ già, cắt bỏ rễ con và phần lá còn sót lại, rửa sạch đất cát rồi chọn loại to cắt thành từng đoạn, đem phơi hay sấy khô. Ngoài ra, mọi người có thể đồ chín trước rồi mới phơi, sấy khô để dễ bảo quản.

Nếu muốn bỏ hết lông bao phủ bên ngoài thân rễ chỉ đốt nhẹ cho cháy hết lông nhỏ phủ trên rễ. Dược liệu có mặt ngoài màu nâu đỏ hay nâu đen, nhiều nếp nhăn dọc, nhiều khi thấy sần sùi có mấu và mặt cắt ngang có màu nâu hoặc nâu hồng nhạt.

Thành phần hóa học và tác dụng dược lý

Thân rễ cốt toái bổ có chứa tinh bột (25–34,98%), glucose, hesperidin. Ngoài ra, còn có khoảng 1,42% flavonoid toàn phần và 1% naringin.

Cốt toái bổ chứa nhiều thành phần hóa học và tác dụng dược lý
Cốt toái bổ chứa nhiều thành phần hóa học và tác dụng dược lý

Thử nghiệm đánh giá các tác dụng dược lý của cốt toái bổ trên mô hình động vật cho thấy:

  • Tăng cường chức năng nội tiết sinh dục, bổ thận;
  • Chống viêm;
  • Ổn định màng tế bào hồng cầu.

Trong y học cổ truyền, thân rễ cốt toái bổ có vị đắng, tính ấm, có tác dụng bổ thận, mạnh gân xương, hành huyết, phá huyết ứ, chỉ huyết, khu phong thấp, sát trùng và giảm đau.

Từ xưa đến nay, thân rễ cốt toái bổ được dùng để chữa thận hư (suy giảm chức năng nội tiết), tiêu chảy kéo dài, đau lưng mỏi gối, các khớp sưng đau tê liệt, đau xương, ù tai, ngã chấn thương, bong gân, tụ máu, sai khớp, gãy xương, chảy máu chân răng.

8 bài thuốc dân gian từ cốt toái bổ

Với hàng loạt những thành phần hóa học có lợi, dược liệu trên mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe con người. Chuyên gia Hoàng Vân đánh giá: “Hesperidin, flavonoid toàn phần và naringin có trong cốt toái bổ là những hoạt chất giúp chống viêm, giảm đau, bổ thận và được ứng dụng trong nhiều phương pháp điều trị bệnh”.

Điều trị thấp khớp mạn tính (thể nhiệt)

Cốt toái bổ, thạch cao, kê huyết đằng, đan sâm, sinh địa, rau má, uy linh tiên, hy thiêm, khương hoạt, độc hoạt, thiên hoa phấn, thổ phục linh, mỗi vị 12g; bạch chỉ 8g, cam thảo 4g. Tất cả lấy sắc nước uống sẽ thấy tình trạng bệnh thuyên giảm rõ rệt.

Chữa ù tai, đau lưng, thận hư, răng đau

Cốt toái bổ tán nhỏ 4–6g cho vào bầu dục lợn (cật heo) rồi nướng chín ăn. Đây là cách cải thiện ù tai, đau lưng do thận hư và giảm tình trạng đau răng hữu hiệu. Bài thuốc này hiện đang được nhiều người bệnh áp dụng nên bạn có thể tham khảo.

Trị đau lưng, mỏi gối do thận hư, yếu

Nếu chẳng may gặp phải những vấn đề như trên thì bạn chỉ cần dùng bài thuốc như sau: cốt toái bổ 16g, cẩu tích 20g, rễ gối hạc 12g, củ mài 20g, rễ cỏ xước 12g, dây đau xương 12g; thỏ ty tử 12g, tỳ giải 16g, đỗ trọng 16g. Sắc nước uống, kiên trì áp dụng để thấy hiệu quả tốt nhất.

Dược liệu trên điều trị bệnh xương khớp khá tốt
Dược liệu trên điều trị bệnh xương khớp khá tốt

Chữa phong thấp đau nhức thuộc huyết

Người bệnh có thể áp dụng một trong hai cách dưới đây:

  • Phương thuốc ngâm rượu: Rễ gắm 120g, vỏ chân chim 100g, rễ rung rúc 80g, rễ bươm bướm 60g, rễ chiên chiến 60g, xích đồng nam 40g, bạch đồng nữ 40g, quy bầu (quy nam hay tiền hồ) 40g, ô dược 40g, cỏ xước 40g, rễ bưởi bung 40g, cốt toái bổ 40g. Tất cả thái nhỏ cho vào một túi vải rồi bỏ vào trong hũ đã có rượu, lấy đất trát kín miệng, nấu lên trong một khoảng thời gian cháy hết một nén hương. Sau đó, đem chôn xuống đất 3 ngày đêm, uống dần từng ít một vào lúc đói.
  • Phương thuốc viên (dùng phối hợp với phương thuốc ngâm rượu ở trên): Cốt toái bổ 160g (cạo hết lông, thái nhỏ, nấu với nước mật, phơi khô), cẩu tích 240g (tẩm rượu nấu với nước muối, phơi khô), thạch hộc 160g (rửa với rượu, chưng kỹ, phơi khô), quán chúng 100g (phơi chỗ râm, bỏ lông và vỏ), hy thiêm 160g (chưng với rượu và mật), lá ké đầu ngựa 40g (phơi trong râm), rễ cỏ xước 160g (dùng tươi, rửa với rượu), vỏ chân chim 160g (sao), rễ gắm 160g (sao). Các vị đem tán thành bột, luyện với mật làm thành viên, uống mỗi lần 8–12g với nước gừng hay rượu.

Bài thuốc chữa máu tụ và bong gân do chấn thương

Chuẩn bị: Rễ củ cốt toái bổ tươi.

Thực hiện: Bỏ hết lá khô, lông tơ, rửa cho sạch và giã nát. Rấp nước gói trong lá chuối đã nướng, sau đó đem đắp lên vùng đau nhức và bó lại.

Bài thuốc chữa chứng khô miệng, toàn thân mệt mỏi, đầu nặng, chân tay bủn rủn, thận hư yếu

Chuẩn bị: Tang ký sinh, sâm bố chính, gạc nai nướng và củ mài mỗi vị 6g, nhụy sen và mẫu đen mỗi vị 4g, Hà thủ ô đỏ 12g và Cốt toái bổ 6g.

Thực hiện: Đem sắc các vị lấy nước uống.

Bổ khí huyết, bổ gân xương dùng cho người bị suy nhược cơ thể, người già, gãy xương

Cốt toái bổ 12g; đảng sâm, hoài sơn, ba kích, mỗi vị 16g; hoàng kỳ, bạch truật, đương quy, cẩu tích, tục đoạn, mẫu lệ mỗi vị 12g; thiên niên kiện 10g. Sắc lấy nước uống hay nấu thành cao lỏng uống.

Thuốc bổ gân xương

Bột cốt toái bổ, bột sừng hươu nai, bột mẫu lệ, mỗi vị 2g. Làm thành viên uống hay uống dạng bột trong một ngày, uống liên tục 3–4 tuần. Bài thuốc này hiện đang được nhiều người áp dụng và đạt hiệu quả khá tốt.

Cốt toái bổ giúp gân xương hoạt động tốt hơn
Cốt toái bổ giúp gân xương hoạt động tốt hơn

Lưu ý khi sử dụng cốt toái bổ

Khi sử dụng dược liệu trên thì người bệnh cần nắm rõ một số lưu ý sau đây:

  • Không nên sử dụng cốt toái bổ cho những người âm hư, huyết hư.
  • Hãy cân nhắc giữa lợi ích của việc sử dụng cốt toái bổ với nguy cơ có thể xảy ra trước khi dùng.
  • Nên tham khảo ý kiến tư vấn của thầy thuốc hay bác sĩ trước khi sử dụng vị thuốc này.
  • Chưa có đủ thông tin về việc sử dụng cốt toái bổ trong thời kỳ mang thai và cho con bú. Vì vậy, bạn cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi dùng.
  • Cốt toái bổ có thể tương tác với một số thuốc, thực phẩm chức năng hay các dược liệu khác mà bạn đang sử dụng. Để đảm bảo an toàn và hiệu quả sử dụng, bạn nên hỏi ý kiến của bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi sử dụng dược liệu.

Bên cạnh dược liệu cốt toái bổ thì hiện nay việc ứng dụng thảo dược thiên nhiên vào các loại thực phẩm chức năng bảo vệ sức khỏe đang được nhiều người ưa chuộng. Đặc biệt, với người bệnh gout thì việc tìm đến sản phẩm chứa thành phần thảo dược vừa an toàn lại mang đến hiệu quả tích cực.

Có thể sử dụng cốt toái bổ theo nhiều cách nhưng cần chú ý một số vấn đề
Có thể sử dụng cốt toái bổ theo nhiều cách nhưng cần chú ý một số vấn đề

Trên thị trường hiện nay, viên Gut Metaherb với thành phần được bào chế 100% từ thảo dược như: thổ phục linh, hy thiêm, tỳ giải, lá sen, tía tô, vỏ đậu xanh,… theo công nghệ nano giúp tăng cường hấp thu hoạt chất vào cơ thể tới 95%. Sản phẩm giúp đào thải axit uric dư thừa ra ngoài cơ thể cũng như hỗ trợ cải thiện triệu chứng sưng, viêm, đau nhức do gout gây ra. Đây là sản phẩm được tư vấn bởi Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, được Bộ Y tế cấp phép lưu hành trên thị trường và nhận đánh giá cao từ khách hàng đã sử dụng.

Phía trên là một số thông tin chúng tôi cung cấp về cốt toái bổ cũng như bài thuốc từ dược liệu này. Hy vọng hữu ích cho nhiều người! Nếu có bất cứ thắc mắc nào cần giải đáp, hãy để lại thông tin phía dưới để được chuyên gia Hoàng Vân tư vấn chi tiết.

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Hỗ trợ
Bạn cần tư vấn?