Chỉ thực và 20 bài thuốc điều trị bách bệnh ai cũng nên biết

Chỉ thực có mùi thơm, vị đắng, hơi chua thường được dùng để trừ đờm, táo thấp, lợi tiểu tiện, ra mồ hôi, hỗ trợ hoạt động của hệ thống tiêu hóa. Hãy cùng theo dõi bài viết để biết thông tin chi tiết về bài thuốc điều trị bệnh từ thảo dược này.

Có thể bạn quan tâm

Đặc điểm dược liệu Chỉ thực

Chỉ thực có tác dụng và công dụng cũng khác nhau tùy thuộc vùng miền và cách kết hợp thảo dược theo những bài thuốc cổ.

Mô tả

Tại Việt Nam, Chỉ thực thường được bào chế từ quả cây Trấp. Cây Trấp là cây gỗ nhỏ cao khoảng 2 – 10 mét, thân nhẵn, không có gai hoặc gai ngắn, thẳng. Lá cây hình trái xoan, mọc so le, phiến lá dài, góc tròn, đầu tù đôi khi hơi lõm vào, đầu lá hơi có răng cưa, hai mặt lá nhẵn, mặt trên thường bóng.

Cụm hoa Trấp thường mọc thành chùm, mỗi chùm thường có 6 – 8 hoa nhỏ. Hoa thường mọc ở các kẽ lá, có màu trắng hoặc vàng nhạt, có 5 lá dài, 5 cánh hoa và 20 nhị. Quả Trấp hình cầu, có núm, vỏ ngoài sần sùi, quả chín có màu vàng nhạt, ruột vàng lục, vị rất chua.

Hình ảnh vị thuốc chỉ thực
Hình ảnh vị thuốc chỉ thực

Phân bổ, thu hái, sơ chế

Quả chín của Trấp được sử dụng để làm dược liệu. Chỉ thực là vị thuốc có nguồn gốc từ Ấn Độ, Malaysia, sau đó lan rộng ra các nước Đông Nam Á bao gồm Việt Nam và miền nam Trung Quốc.

Tại Việt Nam, Trấp mọc hoang và được trồng tại nhiều tỉnh ở miền Bắc. Cây thường được tìm thấy ở các tỉnh thành như Hà Nam, Cao Bằng, Bắc Cạn, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Ninh Bình và một số nơi khác.

Thu hái Trấp vào tháng 9 – 10 khi quả gần chín, có đường kính từ 3 – 5 cm, phơi khô khi trời khô ráo (Chỉ xác). Hoặc có thể hái những quả xanh vào tháng 5 – 6 lúc trời khô ráo, thu nhặt các quả non, rụng dưới gốc cây, bổ đôi, phơi khô (Chỉ thực).

Bào chế dược liệu Chỉ thực:

  • Chỉ xác: Quả thu hái về khi chưa chín, ngâm nước cho mềm, bỏ phần thịt quả và hạt bên trong, sau đó thái mỏng, phơi khô, trộn nếp hoặc cám, sao vàng cho đến khi cám cháy đen. Bỏ phần cám chỉ lấy phần Chỉ xác, bảo quản dùng dần. Chỉ thực để càng lâu dược tính càng mạnh, chất lượng càng cao.
  • Chỉ thực: Những quả Trấp có đường kính dưới 1 cm thì để nguyên còn quả trên 1 cm thì bổ đôi theo chiều ngang, rửa sạch, ngâm nước cho mềm, bỏ phần thịt và hạt quả, chỉ lấy phần vỏ ngoài, thái nhỏ, phơi khô. Sau lại sao với nếp hoặc cám, đến khi cháy đen thì thu phần Chỉ thực, bỏ phần cám, bảo quản dùng dần. Tương tự như Chỉ xác, Chỉ thực để càng lâu năm càng tốt.

Chỉ thực và Chỉ thực cần được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh độ ẩm cao để không gây nấm mốc dược liệu.

Thành phần hóa học

Thành phần hóa học của Chỉ thực chủ yếu là:

  • Tinh dầu
  • Hesperidin
  • Neohesperidin
  • Pectin

Tác dụng dược lý

Theo y học hiện đại:

  • Dược liệu giúp cường tim, tăng huyết áp nhưng không làm tăng nhịp tim. Chỉ thực còn làm tăng lưu lượng máu đến động mạch vành, não, thận tuy nhiên máu ở động mạch đùi sẽ bị giảm.
  • Ức chế cơ trơn của ruột, chống co thắt dạ dày và làm tăng nhu động ruột.
  • Làm tăng hoạt động của tử cung ở cả phụ nữ có thai và chưa có thai.
Chỉ xác có nhiều tác dụng khác nhau
Chỉ thực có nhiều tác dụng khác nhau

Theo y học cổ truyền:

  • Tan đờm, hành khí trệ, dẫn khí đi qua đường đại tiện (theo Trung Dược Học)
  • Hoa khiếu, tả khí, tả đờm (theo Bản Thảo Diễn Nghĩa)
  • Khai đạo kiên kết, tả vị thực, tiêu đờm tích, thông tiện bí, khứ đình thủy, phá kết hung (theo Dược Phẩm Hóa Nghĩa)
  • Tiêu tích, tả đàm, trừ bỉ tích, hành khí, phá khí (theo Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách)

Chỉ định điều trị:

  • Chỉ xác: Làm tan các chất kết lưu trong bụng, tiêu đầy trướng, yên dạ dày, tiêu đờm trệ ở ngực, phong nhập và đại tràng.
  • Chỉ thực: Chữa ngực bụng căng tràn, đại tiện không thông, thực tích đàm trệ.

Chỉ thực được sử dụng dưới dạng thuốc sắc hoặc tán thành bột mịn, có thể dùng độc vị hoặc kết hợp với các vị thuốc khác. Liều dùng khuyến cáo: 4 – 12 g mỗi ngày.

Bài thuốc sử dụng Chỉ thực

Chỉ thực có thể dùng độc vị hoặc dùng kết hợp với các vị thuốc khác:

Chữa bệnh dạ dày

  • Chuẩn bị: Ô tặc cốt 300mg, cam thảo150mg, chỉ thực 200mg, cao dạ cẩm 380mg, minh phàn chế 150mg, cao chè dây 625mg, mật ong 500mg, tinh nghệ đen 1500mg, hương phụ 150mg, cao bình vôi 250mg.
  • Thực hiện: Sắc tất cả các nguyên liệu với 1,5 lít nước, thời gian đun 1h. Sau đó chia nước thuốc thành 2 phần uống trong ngày.
Đẩy lùi nhanh cơn đau dạ dày
Đẩy lùi nhanh cơn đau dạ dày

Nhận xét về hiệu quả điều trị bệnh dạ dày bằng chỉ thực, chuyên gia Minh Thùy cho biết: “Trong nhiều tài liệu y học hiện đại đánh giá, hoạt chất pectin có trong vị thảo dược dễ hòa tan trong dạ dày, có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, hạn chế ngưng đọng thức ăn. Từ đó, người bệnh nhanh chóng giảm cảm giác đau thượng vị, khó tiêu, buồn nôn, ợ hơi, ợ chua”.

Chữa trẻ nhỏ tiêu ra cơm nước không đều, lỵ lâu ngày

Sử dụng 4 – 8 g Chỉ thực tán thành bột mịn, dùng pha với nước, uống mỗi ngày.

Thuận khí, cầm lỵ

Dùng 96 g Chỉ thực sao, 24 g Cam thảo, tán thành bột mịn, trộn đều. Mỗi lần sử dụng 8 g uống với nước ấm.

Trị chứng khó tiêu ở trẻ nhỏ

Dùng Chỉ thực nướng kết hợp với Cam thảo, mỗi vị 4 g, sắc thành nước, dùng uống.

Giảm đau nhức răng

Dùng một lượng vừa đủ Chỉ thực, ngâm rượu, dùng để súc miệng.

Trị lở loét sưng đau

  • Bài thuốc thứ nhất: Sử dụng Chỉ thực nướng nóng chườm vào chỗ đau.
  • Bài thuốc thứ hai: Sử dụng bột nghiền Chỉ thực, bỏ vào bình nấu sôi thật lâu, sau đó dùng rửa vùng da bệnh.
Vị thuốc có thể làm lành vết thương nhanh chóng
Vị thuốc có thể làm lành vết thương nhanh chóng

Chữa nấc cụt do phong hàn, cảm mạo

Dùng chỉ thực 20 g, Mộc hương 4 g, tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng uống 4 g với nước sôi.

Giải quyết tình trạng ruột xệ xuống khi sau sinh sản

Dùng Chỉ thực sắc lấy nước, dùng ngâm.

Tránh động thai

Dùng 120 g Chỉ thực (sao qua cám), 40 g Hoàng cầm, tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng uống 20 g với 1.5 chén nước. Nếu bụng phù căng thì có thể cho thêm 40 g Bạch truật.

Trị trẻ con động kinh, co giật, nghẹt đờm, nôn mửa

Sử dụng Chỉ thực bỏ múi và Đạm đậu khấu, mỗi vị phân lượng bằng nhau, tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng uống 1/2 muỗng cà phê, trường hợp nặng thì dùng 1 muỗng. Nếu giật kinh phong cấp thì sử dụng Bạc hà giã nát, chắt lấy nước, dùng uống kèm thuốc. Nếu giật kinh phong mạn tính thì dùng Kinh giới nấu với 3 – 5 giọt rượu, uống kèm thuốc. Mỗi ngày uống thuốc 3 – 5 lần.

Chữa thương hàn

Sử dụng Chỉ thực, Binh lang, mỗi vị phân lượng bằng nhau, tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng uống 12 g với nước sắc Hoàng liên.

Làm tan mụn nhọt mềm, trong chứa dịch

Sử dụng 1 trái Chỉ thực lớn, mài cho bằng miệng, rồi dùng Hồ miến thoa quanh miệng dược liệu. Sau đó dùng úp dược liệu lên đầu mụn nhọt có thể ra hết máu, mủ và không để lại sẹo.

Hỗ trợ sáng mắt, làm lợi khí

Dùng 40 g Chỉ thực, sao đen, tán bột, dùng uống với nước.

Điều trị đầy hơi chướng bụng, khí huyết ngưng trệ

Sử dụng bài thuốc Tứ Diệu Hoàn bao gồm 160 g Chỉ thực (lưng còn xanh, bỏ múi) chia thành 4 phần. 40 g sao với Thương truật, 40 g sao với Hồi hương, 40 g sao với La bặc, 40 g sao với Can tất. Sau khi sao thì bỏ các vị thuốc đi, chỉ giữ lại Chỉ thực, tán bột, trộn đều, gia thêm nước trọn bột gạo làm thành viên hoàn kích thước bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần dùng uống 50 viên với nước cơm, sau khi ăn.

Khắc phục đầy bụng, khó tiêu
Khắc phục đầy bụng, khó tiêu

Chữa tiêu ra máu

Dùng 240 g Chỉ thực (sao đen với cám), 240 g Hoàng kỳ, tán thành bột. Mỗi lần dùng uống 8 g với nước cơm hoặc trộn với hồ làm thành viên hoàn.

Tiêu tích, thuận khí, ngũ tích lục tụ

Dùng 3 cân Chỉ thực (bỏ múi và hạt). Mỗi trái Chỉ thực cho 1 hạt Ba đậu nhân vào, úp kín, nấu lửa nhỏ trong 1 ngày. Khi cạn nước thì đổ nước thêm, khi thêm cần thêm nước nóng, nấu đến khi cạn. Sau đó bỏ hạt Ba đậu đi, lấy phần Chỉ thực phơi nắng, sao khô, tán bột, gia thêm giấm gạo là, thành viên hoàn to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần dùng uống 30 – 40 viên.

Giảm đau nhức trong ngực, đau cứng ngay dưới tim, đau xóc từ xương sườn đến tim

Dùng 4 quả Chỉ thực (càng lâu năm càng tốt), 120 g Hậu phác, Qua lâu 1 trái, 240 g Phỉ bạch, 30 g Quế, 5 thăng nước. Đầu tiên, sắc Chỉ thực và Hậu phác, lấy nước bỏ bã, sau đó xong cho các vị thuốc còn lại vào sắc thành thuốc, chia làm 3 lần uống trong ngày.

Chữa phong chẩn ngoài da

Sử dụng Chỉ thực tẩm với giấm gạo, sao vàng, chườm vào bùng da bệnh.

Khắc phục táo bón

Dùng Chỉ thực, Tạo giáp, mỗi vị phân lượng bằng nhau, tán thành bột mịn, trộn với hồ, làm thành viên hoàn to bằng hạt ngô, dùng uống.

Giải quyết tình trạng táo bón nhanh chóng
Giải quyết tình trạng táo bón nhanh chóng

Điều trị bệnh sa trực tràng

Sử dụng Chỉ thực, mài đá nhẵn một mặt, sao vàng với mật ong, chườm đến khi trực tràng rút lên.

Trị âm hộ đau sưng

Sử dụng 240 g Chỉ thực, giã nát, sao vàng, gói trong vải sạch, chườm lên chỗ đau. Khi nguội thì sao nóng và chườm lại đến khi hết đau.

Kiêng kỵ và lưu ý khi sử dụng chỉ thực

Kiêng kỵ:

  • Tỳ vị hư yếu, hàn mà không có thấp tích không nên dùng.
  • Phụ nữ có thai mà thân thể gầy yếu không dùng.
  • Không có khí trệ thực tà không nên dùng.

Lưu ý khi sử dụng: Chỉ thực có thành phần và tính chất tương tự nhau, tuy nhiên thu hái ở các thời điểm khác nhau. Chỉ thực là vị thuốc quý được ứng dụng trong nhiều bài thuốc y học cổ truyền. Mặc dù vị thuốc không độc nhưng người bệnh nên trao đổi với thầy thuốc trước khi sử dụng để đảm bảo hiệu quả và an toàn của bản thân.

Chỉ thực là vị thuốc quen thuộc đối với người Việt. Khi sử dụng bài thuốc từ dược liệu này, bạn cần điều chỉnh liều lượng cho phù hợp để đạt được kết quả tối ưu và ngăn ngừa các tác dụng phụ phát sinh.

Bên cạnh việc sử dụng chỉ thực chữa đau dạ dày, người bệnh có thể sử dụng thêm sản phẩm hỗ trợ có nguồn gốc từ 100% thảo dược tự nhiên “Dạ dày – tá tràng Metaherb“. Với các thành phần như chè dây, lá khôi, khổ sâm, cam thảo, tinh chất nano curcumin…giúp hạn chế cơn đau thượng vị vào đêm khuya và sáng sớm, tiêu diệt vi khuẩn HP, phòng chống ung thư dạ dày.

Sản phẩm Dạ dày - Tá tràng Metaherb hỗ trợ đắc lực cho người bệnh
Sản phẩm Dạ dày – Tá tràng Metaherb hỗ trợ đắc lực cho người bệnh

Nếu còn bất cứ băn khoăn gì về cách điều trị bệnh bằng chỉ thực hãy nhanh chóng liên hệ với chuyên gia Minh Thùy để được tư vấn chi tiết.

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Hỗ trợ
Bạn cần tư vấn?