Công dụng tuyệt vời của cây chay trong trị bệnh viêm nhức xương khớp, khó tiêu, ngăn chặn ung thư,…

Cây chay một loài cây mọc nhiều ở các tỉnh miền Bắc nước ta, cay chay gắn liền với quả cau, miếng trầu. Thân vỏ của cây chay được dùng để ăn trầu, giúp cho miếng trầu thêm mùi thơm và màu đỏ thắm. Nhưng ít ai biết loại cây này còn có những công dụng chữa bệnh hiệu quả. Cùng Metaherb tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên khác: Chay ăn trầu, Chay vỏ tía, Chay bắc bộ

Tên khoa học: Artocarpus tonkinensis A. Chev

Họ: Dâu tằm

Tìm hiểu về cây chay

Ở bắc bộ cây chay có hai loại Chay đỏ hay Chay vỏ tía và Chay xanh. Cây Chay đỏ hay Chay vỏ tía có thân cây vỏ xám, lá màu xanh lục, nhẵn mặt trên; mặt dưới có lông tơ màu hung. Dạng lá hình bầu dục; đầu lá nhọn mũi, dài khoảng 10 cm, rộng 5 cm.

Cay chay
Cây chay

1.Mô tả

  • Cây gỗ to, cao đến 15m, thân nhẵn, mọc thẳng, phân cành nhiều. Cành lá non có lông hung, sau nhẵn, vỏ màu xám.
  • Lá mọc so le, xếp thành hai hàng, phiến có hình trái xoan hay bầu dục, dài 7-15cm, rộng 3-7cm, đầu nhọn, gốc tròn, gân nổi rõ, mặt dưới có lông ngắn màu hung.
  • Hoa mọc đơn độc ở nách lá.
  • Quả phức gần tròn, cuống ngắn màu vàng, thịt mềm màu hồng, vị chua.
  • Hạt to, chứa nhiều nhựa dính.
  • Mùa hoa tháng 3-4, mùa quả tháng 7-9.

2. Phân bố sinh thái

Chay bắc bộ gần như là loài cây đặc hữu của Việt Nam, ít được tìm thấy ở các quốc gia khác trên thế giới, cây phân bố tự nhiên ở nhiều tỉnh phía Bắc như Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu, Bắc Cạn…hiện được trồng ở nhiều tỉnh trung du và đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam.

3. Bộ phận dùng

  • Quả, rễ – Fructus et Radix Artocarpi Tonkinensis.

4. Thành phần hóa học

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện cây Chay có một hàm lượng lớn các flavonoid – một hoạt chất có hoạt tính sinh học mạnh.

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành chiết tách và phân lập được 4 hoạt chất là:

  • Maesopsin
  • Alphitonin
  • Kaempferol
  • Artonkin

Đây là bốn hoạt chất hiếm tìm thấy trong tự nhiên, được cho là thành phần chính có tác dụng ức chế miễn dịch

Vị thuốc cây chay

1. Tính vị công năng

Quả chay có vị chua, tính bình, có tác dụng thu liễm, cầm máu và thanh nhiệt, khai vị giúp tiêu hoá, làm ăn ngon cơm. Rễ chay có vị chát, cũng có tác dụng làm se.

cây chay
Cây chay được nghiên cứu có nhiều công dụng trị bệnh

2. Công dụng của cây Chay theo kinh nghiệm dân gian

  • Cây mọc hoang dại nhưng do tập tục ăn trầu bằng vỏ cây, vỏ rễ Chay nên nhân dân ta ở miền núi như Hà Bắc, Hà Giang, Tuyên Quang, Thanh Hóa…đã trồng cây Chay để lấy vỏ, lá và quả.
  • Quả Chay chín có thể dùng ăn sống, nấu canh chua, có thể phơi khô cất dành để nấu canh. Nhân dân dùng quả Chay để chữa phổi nóng, ho ra máu, thổ huyết, chảy máu mũi, đau họng, hoặc dạ dày thiếu toan, kém ăn, có thể dùng quả Chay ăn trực tiếp hoặc ép lấy nước uống. Nếu không có quả Chay tươi thì dùng quả Chay khô hay rễ Chay sắc uống. Sở dĩ quả Chay chữa phổi nóng, ho ra máu, chảy máu cam hiệu quả là do quả này chứa rất nhiều Vitamin C thiên nhiên và các acid amin…
  • Vỏ rễ Chay có màu đỏ dùng để nhai với trầu không. Theo Đông y thì lá và rễ Chay dùng để sắc uống, có tác dụng chữa đau lưng, mỏi gối, tê thấp và chữa rong kinh, bạch đới; còn dùng làm chắc chân răng. Liều dùng 20-40g dạng thuốc sắc và được nhân dân dùng phổ biến. Lá và rễ có thể thu hái quanh năm, chỉ cần phơi hay sấy khô mà không phải chế biến gì khác. Đặc biệt, dân gian còn lưu truyền bài thuốc sử dụng cây Chay có công dụng chữa tê thấp đau lưng, mỏi gối rất hiệu quả: lá và rễ Chay 20g, Thổ phục linh 15g, Thiên niên kiện 16g, nước 600ml, sắc còn 200ml, chia 2 lần uống trong ngày.

Các tác dụng chữa bệnh từ cây chay

Điều trị bệnh nhược cơ

Bằng thử nghiệm tại bệnh viện quân y 103 năm 1980, Đại tá, GS.BS Phan Chúc Lâm đã khẳng định rằng dịch chiết nước từ lá Chay bắc bộ giúp làm giảm và hết các triệu chứng lâm sàng ở 90% bệnh nhân nhược cơ nặng trong tổng số 31 bệnh nhân thử nghiệm, đặc biệt thuốc làm giảm nhanh triệu chứng sụp mí mắt ở bệnh nhân, đây là triệu chứng điển hình và thường gặp nhất ở bệnh nhân nhược cơ.

Trong khi đó, so sánh với nhóm bệnh nhân điều trị bằng thuốc tân dược như prednisolone, cyclophosphamide (các thuốc ức chế miễn dịch đang được dùng phổ biến hiện nay) thì chỉ làm thuyên giảm và hết các triệu chứng lâm sàng ở 88% số bệnh nhân thử nghiệm, còn nhóm cắt bỏ tuyến ức thì chỉ làm giảm triệu chứng lâm sàng ở 70 % số bệnh nhân điều trị.

Nghiên cứu này còn nhận thấy tỉ lệ tử vong do nhiễm khuẩn thứ phát ở nhóm nhược cơ nặng được điều trị với prednisolon tăng lên, đây là một trong những tác dụng phụ thường gặp khi sử dụng các thuốc tân dược ức chế miễn dịch, trong khi đó ở nhóm dùng chế phẩm từ lá Chay bắc bộ thì không có hiện tượng này.

Điều này chứng tỏ rằng dịch chiết lá Chay tác động trên hệ miễn dịch của cơ thể một cách đặc hiệu và chọn lọc, không gây ra các tác dụng không mong muốn như các thuốc tây y. Thuốc chỉ tác động đến các phản ứng miễn dịch sai lệch của cơ thể mà không làm ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch bảo vệ cơ thể.

Đây được coi là một ưu điểm rất lớn, giúp các bệnh nhân mắc bệnh nhược cơ cũng như các bệnh tự miễn khác có thể dùng thuốc điều trị lâu dài mà không lo ngại về các phản ứng phụ của thuốc. Nghiên cứu này đã được Bộ Quốc Phòng tặng bằng khen số 16 ngày 1/7/1981.

Chữa viêm khớp dạng thấp

Nghiên cứu của nhóm tác giả thuộc Trường đại học Y Hà Nội phối hợp với viện Karolinska – Thụy Điển cho thấy lá cây Chay bắc bộ có tác dụng làm giảm mức độ viêm của các khớp và giảm số khớp bị viêm trên mô hình chuột được gây viêm khớp dạng thấp bằng collagen.

Đồng thời còn nhận thấy dược liệu Chay bắc bộ còn có tác dụng ức chế sự gia tăng số lượng tế bào ở hạch bạch huyết và làm gia tăng số lượng tế bào tự hủy, giúp điều hòa miễn dịch một cách hiệu quả, do đó giúp giảm số lần xuất hiện những đợt cấp tiến triển của bệnh nhân viêm khớp dạng thấp.

Nghiên cứu của TS. Trịnh Thị Thủy (Viện Hóa học Việt Nam) và các cộng sự phối hợp với Trường đại học Perugia, Italia cũng cho thấy dịch chiết lá Chay có tác dụng ức chế sự sản xuất các cytokine, là một chất trung gian kích hoạt phản ứng viêm trong cơ thể, do đó ức chế quá trình hình thành các ổ viêm. Đây được cho là cơ chế chính tạo nên tác dụng chống viêm giảm đau của vị dược liệu này.

Giảm phản ứng thải ghép của cơ thể

Quá trình cấy ghép các cơ quan là quá trình đưa các yếu tố lạ từ bên ngoài vào cơ thể. Khi đó, hệ miễn dịch sẽ nhận diện cơ quan cấy ghép là yếu tố lạ xâm nhập vào cơ thể và kích thích hệ miễn dịch sinh ra các kháng thể kháng lại yếu tố lạ và tiến hành quá trình thải loại các mảnh ghép này.

Do đó, với những bệnh nhân cấy ghép cơ quan (như ghép da, ghép gan, thận…) cần phải sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch nhằm ức chế phản ứng thải ghép của cơ thể. Trong nghiên cứu của GS. Phan Chúc Lâm và cộng sự đã cho thấy dịch chiết lá Chaybắc bộ có tác dụng làm giảm quá trình thải ghép tương tự như Cyclosporin A.

cây chay
Chay giúp giảm phản ứng thải ghép của cơ thể

Ức chế sự phát triển của tế bào ung thư

Dịch chiết lá Chay bắc bộ có tác dụng ức chế và kìm hãm sự phát triển của tế bào ung thư tủy xương cấp. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng dịch chiết lá Chay có khả năng ức chế biểu hiện của một số gen liên quan đến quá trình ung thư tủy xương, dẫn đến việc ức chế sự tăng sinh của tế bào ung thư và kích thích tế bào chết theo chương trình nhưng hầu như không làm chết tế bào lành, đồng thời còn làm tăng tác dụng của những thuốc thường được sử dụng trong điều trị bệnh ung thư này như aracytidine, doxorubicine.

Những gen mà vị dược liệu này tác động đến có thể là những gen quan trọng trong việc tìm kiếm các loại thuốc mới hoặc là các gen đánh dấu sinh học cho bệnh ung thư tủy xương cấp tính và có thể mở đường cho các phương pháp điều trị mới.

Điều trị tê thấp, đau xương khớp

Rễ chay (Hoặc thân cây chay); thiên niên kiện, thổ phục linh mỗi vị 15g đun với 1,5 lít nước. Đun cạn còn 700ml chia 3 lần uống trong ngày.

Cây chay
Sử dụng cây chay điều trị đau nhức xương khớp hữu hiệu

Điều trị khó tiêu, kém ăn, dạ dày thiếu toan

Quả chay khô 25g đun nước uống hàng ngày, uống sau bữa ăn 30 phút.

Điều trị bạch đới

Rễ thân cây chay 20g, rễ cỏ tranh 20g, mò hoa trắng 15g đun nước uống hàng ngày.

Ý kiến của một số chuyên gia trong dùng lá chay chữa bệnh

GS. BS. Hoàng Bảo Châu- Thầy Thuốc nhân dân:

 Nguyên Viện trưởng Viện Y học Cổ truyền Việt Nam
“… Tôi đã cùng với GS. Phan Chúc Lâm nghiên cứu tìm tòi về bệnh nhược cơ trong rất nhiều năm. Thực sự chúng tôi thấy rằng khi sử dụng các thuốc tây y nhưprednisolone, cyclophosphamide không hiệu quả trong điều trị bởi lẽ bệnh nhân có nguy cơ mắc các bệnh cơ hội do hệ miễn dịch của cơ thể suy giảm như viêm phổi, nhiễm nấm, virus…

Chúng tôi đã tiến hành điều trị thử nghiệm cho một số bệnh nhân bị nhược cơ nặng bằng nước sắc lá Chay bắc bộ. Kết quả là chúng tôi đã chữa khỏi bệnh cho những bệnh nhân này và trong quá trình dùng thuốc bệnh nhân không gặp phải bất kì tác dụng phụ nào. Điều này là rất đáng mừng…”

GS.TSKH. Trần Văn Sung:

Nguyên Viện trưởng Viện Hóa học – Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam
“…Đề tài nghiên cứu về cây Chay bắc bộ nằm trong nhiệm vụ Hợp tác quốc tế về khoa học và công nghệ theo Nghị định thư Việt Nam – Italia. Kết quả của nghiên cứu được các nhà khoa học đầu ngành của Italia đánh giá rất cao.

Họ đã từng sàng lọc rất nhiều loại thảo mộc khác nhau trên khắp thế giới để tìm kiếm thuốc mới cho bệnh nhân tự miễn nhưng chưa tìm thấy 1 loài nào có hoạt tính tốt như ở cây Chay bắc bộ của Việt Nam. Thành phần hóa học trong vị dược liệu này rất hiếm được tìm thấy trong tự nhiên, có hoạt tính mạnh và tính chọn lọc cao. Do đó đây sẽ giải pháp cho bệnh nhân tự miễn trong tương lai …”

cây chay
Giáo sư Trần Văn Sung đánh giá cây chay có nhiều công dụng trị bệnh, đặc biệt là đau nhức xương khớp

PGS.TS. Nguyễn Trọng Thông:

Giám đốc Trung tâm Dược lý & Dược lâm sàng – Trường Đại học Y Hà Nội
‘’…Tôi đã tiến hành thử tác dụng dược lý của rất nhiều loại sản phẩm có nguồn gốc thảo dược. Nhưng tôi rất ấn tượng với kết quả nghiên cứu khi đánh giá tác dụng ức chế miễn dịch của dịch chiết lá Chay chuẩn hoá do Viện hoá quốc gia cung cấp. Sản phẩm này làm giảm đáng kể các miễn dịch đặc hiệu của cơ thể trong khi đó lại làm tăng các miễn dịch không đặc hiệu, như vậy là có tính chọn lọc rất cao. Tôi đánh giá tác dụng của sản phẩm không thua kém gì các thuốc tân dược hiện nay…”

4. PGS.TS. Nguyễn Duy Thuần – Viện trưởng VNC YHCT TuệTĩnh

”Bệnh tự miễn như Lupus ban đỏ, Viêm khớp dạng thấp, eczema tổ đỉa, vẩy nến.. là những bệnh mà nền y học hiện nay đang rất lúng túng và khó khăn trong giải pháp điều trị, các thuốc tân dược rất nhiều độc hại và không chữa khỏi hẳn.

Việc nhà nước ta nghiên cứu thành công một dược liệu có tác ức chế chọn lọc miễn dịch thể dịch mạnh có ý nghĩa không chỉ trong nước mà còn ở tầm quốc tế. Lần đầu tiên trên thế giới phát hiện một cây thuốc có chứa hoạt chất ức chế chọn lọc miễn dịch thể dịch lại không hề có độc tính, hứa hẹn ra đời một thuốc mang tầm quốc tế trong tương lai từ dược liệu Việt Nam, có thể chữa khỏi bệnh Lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp, vẩy nến…”

Lưu ý khi dùng cây chay chữa bệnh

Do cây chay là thảo dược tự nhiên, nên người bệnh cần kiên trì điều trị trong một thời gian dài mới thấy được kết quả. Đồng thời, không nên lạm dụng quá nhiều dược liệu này mà cần kết hợp với thuốc hoặc sản phẩm hỗ trợ khác. Trong việc điều trị tê thấp, đau nhức xương khớp, người bệnh nên sử dụng thêm viên uống Gut Metaherb để hỗ trợ làm giảm nhanh các cơn đau do gút và làm tiêu các vết sưng viêm, tấy đỏ. Đây là sản phẩm có nguồn gốc 100% từ thảo dược tự nhiên nên an toàn tuyệt đối với người bệnh.

Trên đây là một số chia sẻ về công dụng của lá chay trong việc chữa bệnh. Hy vọng bạn đọc đã có những thông tin hữu ích. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Metaherb sẽ phản hồi sớm nhất.

Xem thêm: Cây cỏ ngọt và 7 bài thuốc trị bệnh hiệu quả

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Hỗ trợ
Bạn cần tư vấn?