9 tác dụng “thần kỳ” của kha tử chữa đi lỏng, đau dạ dày, ho,…ít người bệnh biết

Kha tử là dược liệu tính ôn, vị đắng, hơi cay nhẹ có tác dụng điều trị bệnh tiêu hóa, tiêu chảy, dau dạ dày, ho, hen suyễn…Trong bài viết, chuyên mục sẽ hướng dẫn chi tiết cách sử dụng đúng vị thuốc này. Hãy theo dõi!

Có thể bạn quan tâm

Mô tả dược liệu Kha tử

Cây kha tử thuộc họ Bàng, có tên khoa học là Terminalia chebula. Trong dân gian, loại cây này còn được gọi bằng các tên khác như cây chiêu liêu hay cây kha lê lặc. Thông tin trong bài viết là những cách dùng chữa bệnh được áp dụng phổ biến trong dân gian.

Đặc điểm sinh thái

Cây Khả tử hay còn gọi là cây Chiêu liêu là cây dạng thân gỗ, to, cao chừng 15 – 20 mét, đường kính thân có thể lên đến 1 mét. Vỏ Chiêu diêu màu xám tro, có nhiều vết nứt theo dạng hình chữ nhật, không đều nhau. Lớp vỏ ngoài có thể dày đến 2 cm và có nhiều tầng màu đỏ, nâu nhạt xen kẽ với nhau.

Lá cây đơn, mọc cách, cuống lá ngắn, phiến lá nguyên thuôn hình trứng hoặc trứng ngược, độ dài trung bình khoảng 7 – 10 cm, rộng khoảng 4.5 – 8 cm. Đầu lá có mũi nhọn (gấp), đuôi lá rộng, đỉnh cuống lá có 2 – 4 tuyến nhỏ, gân lông chim thường có khoảng 6 – 10 gân thứ cấp.

Hoa mọc thành chùm ở các nách lá hoặc ở đầu cành, độ dài hoa khoảng 5.5 – 10 cm. Hoa nhỏ, có màu trắng trên có phủ một lớp lông nhỏ màu vàng, mùi thơm, lưỡng tính, không có tràng, thường có 10 nhị, vòi nhụy nhô cao, bầu hạ có một ô chứa noãn. Quả thon, hình trứng, dài khoảng 3 – 4 cm, rộng 2 cm, chứa 5 múi tù. Khi chín quả có màu vàng, đến cam sau cùng là chuyển sang màu hơi nâu, thịt quả đen nhạt, khô, chắc và cứng, vị chát chua. Mùa quả vào tháng 8 – 9.

Hình ảnh dược liệu Kha tử
Hình ảnh dược liệu Kha tử

Phân bố, thu hái và bảo quản

Quả cây Chiêu liêu được ứng dụng để làm dược liệu trong Đông y gọi là Kha tử.

  • Cây Kha tử mọc phổ biến ở miền Nam nước ta, còn thấy ở Campuchia. Nhưng ít thấy ở Lào và hầu như chưa thấy ở miền Bắc. Thường bóc vỏ thành từng mảng dài 30-40cm, rộng 4- 5,5cm, dày 8-12mm, phơi hay sấy khô.
  • Trên thị trường, vỏ có màu nâu sẫm, với những đám trắng, mặt ngoài xù xì, mặt trong nhẵn, màu nâu đỏ, vị rất chát.
  • Trong vi phẫu, ta thấy lớp bần rất dày, nhu mô vỏ ở phía ngoài mỏng, phía trong gồm các dãy libe có 2-6 hàng tế bào, cách nhau bởi tia ruột gồm một hàng tế bào rộng. Trong các bó libe có các đám sợi cương mô xếp thành từng lớp một.
  • Quả khô và hạt kha tử được sử dụng để làm thuốc chữa bệnh. Những quả chín, chắc thịt, vỏ ngoài đã ngả sang màu vàng ngà sẽ được thu hái trước. Thời điểm thu hoạch thường bắt đầu từ tháng 6 – tháng 8. Quả được đem về phơi nắng hoặc sấy khô.

Thành phần hóa học

Thịt quả Kha tử có chứa:

  • Tanin
  • Egalic
  • Galic
  • Chebulinic
  • Luteolic

Đây là những hoạt chất có tác dụng kháng sinh, điều trị nhiễm khuẩn, chống co thắt cơ trơn, trợ tim, chống ho, chống lại các cơn co thắt ở dạ dày và ruột.

Ngoài ra, vị thuốc có chứa khoảng 30% chất làm săn da như:

  • Acid Chebulinic
  • Acid Elagic
  • Men Polyphenol Oxidase
  • Arabinose
  • Fructose
  • Chebulagic

Nhân Kha tử chứa 3 – 7% chất dầu bán khô, màu vàng, không lẫn tạp chất với thành phần chính là Oleic, Acid Palmatic và Linoleic. Đây là hoạt chất có tác dụng hỗ trợ phòng chống ung thư.

Tác dụng dược lý của vị thuốc Kha tử

Đông y ghi nhận, hạt kha tử có vị chát, hơi đắng, có khả năng quy vào các kinh Phế, Đại Tràng giúp chỉ khái, trừ phế hư có nhiều tác dụng điều trị bệnh.

Theo nghiên cứu của y học hiện đại:

  • Nhờ hoạt chất Polysaccharid, kha tử có thể điều trị viêm họng, khản tiếng, giảm ho rõ rệt trong 30 phút.
  • Chất Alloyl trong quả có thể kháng virus, ức chế sự phát triển của một số loại virus làm suy giảm hệ thống miễn dịch của con người (theo Viện thống kê Ấn Độ).
  • Là chất kháng sinh tự nhiên, có khả năng diệt khuẩn mạnh mẽ nhờ hàm lượng tamin dồi dào.
  • Ức chế sự phát triển của trực khuẩn bạch hầu, tụ cầu vàng, trực khuẩn mủ xanh, liên cầu khuẩn tán huyết, Pseudomonas Aeruginosa, Salmonella Typhi.
  • Ức chế và tiêu diệt các loại virus gây viêm họng như virus cúm A, cúm B, Herpes Simplex (HPV), vi khuẩn như tụ cầu, liên cầu.
Kha tử có nhiều tác dụng tốt cho cơ thể
Kha tử có nhiều tác dụng tốt cho cơ thể

Theo y học cổ truyền:

  • Chỉ tả sáp tràng, liễm phế chỉ khái
  • Trừ ho, chữa khàn tiếng, ra mồ hôi trộm
  • Sát trùng dạ dày, đường ruột
  • Ngăn ngừa tiêu chảy, đi ngoài phân lỏng
  • Hỗ trợ làm săn chắc niêm mạc dạ dày
  • Chữa trĩ nội, kiết lỵ kinh niên

Kha tử có thể dùng tươi hoặc dùng khô. Có thể sắc thành nước uống hoặc tán thành bột mịn, nấu cao hoặc ngâm rượu đều được. Liều lượng sử dụng khuyến cáo: 3 – 10 g / ngày.

Bài thuốc điều trị sử dụng Kha tử

Vị thuốc Kha tử tính ôn thường dùng điều trị cảm mạo, phong hàn, ho, đau dạ dày, tiêu chảy…

Cải thiện rối loạn tiêu hóa do đau dạ dày

  • Bài thuốc 1: Sử dụng 10 g quả cây kha tử, Can khương, anh túc xá, mỗi vị 5 g, tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng 3 – 6 g uống với nước ấm, mỗi ngày 3 lần.
  • Bài thuốc 2: Dùng Khả tử, Cam thảo, Hậu phát, Lương khương, Phục linh, Can khương, Trần bì, Thảo quả, Thần khúc, Mạch nha, mỗi vị đều 5 g, tán thành bột mịn, trộn đều. Khi dùng lấy 6 g uống với 200 ml nước ấm, mỗi ngày 2 lần đến cho đến khi các triệu chứng thuyên giảm.
Bài thuốc chữa đau dạ dày từ Kha tử hiệu quả cao
Bài thuốc chữa đau dạ dày từ Kha tử hiệu quả cao

Chuyên gia Metaherb cho biết: “Các hoạt chất được tìm thấy trong kha tử có tác dụng chống khuẩn, ức chế và tiêu diệt vi khuẩn HP hiệu quả. Bên cạnh đó, vị thuốc còn có tác dụng kháng viêm, làm lành vết viêm loét nhanh chóng”.

Chữa phong hàn cảm mạo, khan tiếng do viêm họng

Sử dụng Kha tử 4 quả, Cát cánh 10 g, Cam thảo 6 g, sắc cùng 150 ml nước lọc cũng 150 ml Đồng tiện (nước tiểu đồng tử). Sắc nhỏ lửa đến khi còn 150 ml thì dùng uống khi còn ấm. Mỗi ngày uống 1 thang thuốc liên tục trong 10 ngày.

Trị hen do hư phế hoặc ho kéo dài làm khàn giọng

  • Bài thuốc 1: Sử dụng 10 g Kha tử, Cam thảo, Hạnh nhân, mỗi vị 5 g, sắc cùng 600 ml nước lọc. Đun nhỏ lửa trong 20 phút đến khi còn 300 ml thì chia 3 lần trong ngày, mỗi ngày 1 tháng, liên tục trong 7 – 10 ngày.
  • Bài thuốc 2: Sử dụng 8 g Kha tử (giã dập, bỏ hạt), 10 g Cát cánh, 6 g Cam thảo, sắc cùng 3 bát nước đến khi còn 200 ml thì chia thành 4 lần uống trong ngày. Mỗi ngày một thang cho đến khi các triệu chứng khỏi hẳn.

Cải thiện tình trạng đau rát họng

Sử dụng 1 – 2 quả Kha tử, rửa sạch, để ráo. Cắt lấy phần vỏ quả, nhai kỹ, nuốt nước. Áp dụng bài thuốc 2 – 3 lần mỗi ngày, liên tục trong 10 ngày.

Tiêu đờm

Nướng 1 – 2 kha tử đến khi có mùi thơm thì cho vào ly có 100 ml nước ấm, phối với một lượng nhỏ muối, khuấy đều dùng ngậm và nuốt từ từ. Mỗi ngày sử dụng 1 lần cho đến khi các triệu chứng thuyên giảm.

Kha tử chữa đờm trong họng
Kha tử chữa đờm trong họng

Chữa tiêu chảy mãn tính, trĩ nội, lỵ do nhiệt

Dùng 10 g kha tử, Mộc hương, Hoàng liên, mỗi vị 5 g, rửa sạch với nước muối, phơi khô dưới bóng râm, sau lại tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng 3 – 6 g, uống với nước sôi để nguội, mỗi ngày 3 lần.

Điều trị ruột sôi, trĩ lậu

Sử dụng Kha tử 2.8 g, Quất hồng, Cù túc xá, mỗi vị 2 g, Cam khương 4 g, tán thành bột mịn, trộn đều. Khi dùng, lấy 3 – 6 g pha cùng 200 ml nước ấm. Mỗi ngày uống 2 lần.

Giải độc, chống nhiễm khuẩn, lỵ mãn tính kèm sốt, tiêu chảy lâu ngày

Sử dụng 5 g quả Kha tử nướng chín, bỏ hạt, Mộc hương, Hoàng tiễn, mỗi vị 5 g, tán thành bột mịn, chia thành 3 lần uống trong ngày. Khi uống hòa bột thuốc vào 200 ml nước sôi để nguội, khuấy đều, mỗi ngày dùng 1 thang, liên tục trong 7 – 10 ngày.

Làm lành vết thương

Sử dụng 20 quả Kha tử, Thanh đại, Giáng hương, mỗi vị 4 g, Ngũ bội tử 20 g, tán thành bột mịn, trộn với dầu mè, bôi vào vết thương mỗi ngày 2 lần.

Vị thuốc có thể làm lành vết thương nhanh chóng
Vị thuốc có thể làm lành vết thương nhanh chóng

Giải đáp thắc mắc khi dùng kha tử chữa bệnh

Dưới đây là một số thắc mắc thường được người bệnh đưa ra có liên quan đến cách trị bệnh bằng kha tử.

Dùng kha tử chữa bệnh có hiệu quả không?

Việc sử dụng dược liệu có hiệu quả cao hay không còn bị chi phối bởi nhiều yếu tố như:

  • Cơ địa của người dùng: Nếu các chất trong hạt kha tử đáp ứng tốt với cơ địa của người dùng thì sẽ cho hiệu quả tốt hơn và ngược lại.
  • Chế độ chăm sóc, kiêng cữ trong thời gian bị bệnh: Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần quyết định đến hiệu quả sau cùng của quá trình trị bệnh bằng hạt kha tử.

Những đối tượng nào không nên dùng kha tử?

Hạt kha tử mặc dù khá lành tính nhưng một số đối tượng sử dụng sẽ không tốt cho sức khỏe. Nếu bạn đang gặp các vấn đề dưới đây thì không nên sử dụng nguyên liệu này dưới mọi hình thức:

  • Bị thấp nhiệt tích trệ
  • Viêm họng, ho do phế có thực
  • Nóng trong, táo bón
  • Cảm
  • Có thực tà
Sử dụng Kha tử đúng cách nâng cao hiệu quả điều trị
Sử dụng Kha tử đúng cách nâng cao hiệu quả điều trị

Kiêng cữ

Việc tuân thủ một chế độ kiêng cữ phù hợp sẽ góp phần đẩy nhanh hiệu quả của cách chữa bệnh bằng hạ kha tử.

  • Kiêng ăn các thực phẩm có thể gây dị ứng, kích thích cơn ho như: Hải sản, đậu phộng, trứng, tôm, cua…
  • Tránh ăn đồ lạnh
  • Thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay, món ăn được tẩm ướp nhiều gia vị cũng là những thứ cần kiêng ăn nếu bạn muốn nhanh hết ho.
  • Ngoài ra, cần chú ý giữ ấm cơ thể. Uống nhiều nước, ăn những thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất, chẳng hạn như rau xanh, các loại trái cây để nâng cao sức đề kháng cho cơ thể, giúp chống lại tình trạng nhiễm trùng ở đường hô hấp.

Với những thông tin được chia sẻ có lẽ bạn đã hiểu được phần nào những công dụng của kha tử. Tuy nhiên, đây là thuốc dân gian nên hiệu quả còn tùy thuộc vào cơ địa và tình trạng bệnh của mỗi người.

Kết hợp thêm, người bệnh có thể sử dụng các sản phẩm như viên uống được chiết xuất từ các loài thảo dược để nâng cao hiệu quả điều trị bệnh. Trong việc chữa đau dạ dày, người bệnh có thể sử dụng viên uống Dạ dày – tá tràng Metaherb. Với các thành phần từ 100% thảo dược tự nhiên như chè dây, lá khôi, khổ sâm, cam thảo, tinh chất nano curcumin…giúp cải thiện nhanh chóng triệu chứng bệnh, ngưng trào ngược, tiêu diệt tận gốc vi khuẩn HP.

Dạ dày - tá tràng Metaherb đẩy lùi cơn đau dạ dày
Dạ dày – tá tràng Metaherb đẩy lùi cơn đau dạ dày

Đây là sản phẩm được tư vấn bởi Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, được Bộ Y tế kiểm định chất lượng và cấp giấy phép lưu hành nên người bệnh hoàn toàn có thể yên tâm sử dụng.

Kha tử là dược liệu thường được sử dụng để điều trị đa dạng bệnh lý. Mặc dù không độc nhưng trước khi sử dụng, người bệnh nên trao đổi với chuyên gia Metaherb để được hướng dẫn cụ thể.

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Hỗ trợ
Bạn cần tư vấn?